Ritið: 1/2012 - Menningarsaga
Í því er rýnt í menningarsöguna út frá ólíkum sjónarhornum hugvísindanna. Í fyrstu greininni er komið inn á það viðkvæma þjóðernispólitíska samhengi sem þátttaka Íslands í bókasýningunni í Frankfurt var sett í með upphafningu fornsagnaarfsins og óbeislaðrar náttúrunnar og vísunum
til velvildar Þjóðverja gagnvart hvorutveggja. Ann-Sofie Nielsen Gremaud bendir
á að þótt bókasýningin geti tvímælalaust átt þátt í því að móta ímynd Íslands
um stundarsakir þá orki sú áhersla sem lögð var tvímælis. Ólafur Rastrick hugar
einnig að sjálfsmynd þjóðarinnar en út frá öðru sjónarhorni. Í samanburði við
evrópska menningarsögu virtist hin íslenska full af eyðum sem krafa var gerð um
að fylla í kjölfar fullveldis þjóðarinnar 1918. Metnaður Íslendinga var að vera
menningarþjóð á meðal menningarþjóða en svo virtist sem lágkúrulegar afurðir
erlendrar alþýðumenningar hefðu afvegaleitt hana. Ein helsta táknmynd
smekkleysunnar var postulínshundurinn sem stillt hafði verið upp á kommóðum fjölda
sveitaheimila. Í þriðju þemagreininni leiðir Þröstur Helgason svo getum að því
að þjóðernisleg íhaldssemi hafi verið ástæða þess að módernismi átti ekki upp á
pallborðið á Íslandi fyrr en eftir lýðveldisstofnun árið 1944.
Myndaþáttur heftisins er eftir Einar Fal Ingólfsson og heitir „Söguslóðir – Úr Njáls sögu“.
Hann kallast skemmtilega á við þema heftisins, ekki síst grein Ann-Sofie.
Myndirnar fimm, sem eru hluti af stærra verki, sýna forvitnilegt samspil
samtíma og (bókmennta)sögulegrar fortíðar.
Í heftinu eru birtar þrjár greinar utan þema. Henry Alexander Henryson fjallar um
skynsemina í náttúrunni og náttúrulega skynsemi. Daisy Neijmann varpar nýju
ljósi á þríleik Ólafs Jóhanns Sigurðssonar um blaðamanninn Pál Jónsson út frá
sjónarhorni minnisrannsókna. Og Ásta Kristín Benediktsdóttir fjallar um
skáldsögu Jakobínu Sigurðardóttur, Lifandi
vatnið –––, út frá kenningum um fjölradda frásagnir.
